De kunst is om je dan niet uit het veld te laten slaan.

Zo bereidde ik voor een opdrachtgever een flink aantal telefonische interviews voor over een online applicatie. Helaas ondervond de lancering van deze applicatie veel vertraging, waardoor ook de interviewafspraken keer op keer werden uitgesteld.

Eindelijk had ik dan toch de eerste kandidaat aan de lijn. Maar helaas, waar mijn opdracht luidde een positief pr-verhaal te componeren, ventileerde deze mevrouw slechts fikse kritiek. Waardoor de projectleider in een kramp schoot en het interview dreigde af te keuren.

Ik raadde haar dit ten stelligste af, omdat kritiek ook kansen biedt. Kansen voor verbetering en de mogelijkheid een eerlijk kijkje in de keuken te bieden. Misschien geen alledaagse opvatting van pr, maar wel een bruikbare.

We gaven de projectleider in hetzelfde artikel een podium om te reageren op de kritiek en haar plannen voor verbetering kenbaar te maken. Resultaat: een interviewkandidaat die zich gehoord weet, een tevreden opdrachtgever én een eerlijk verhaal op basis van hoor en wederhoor.

Precies daarin kan een tekstschrijver-met-communicatiekennis het verschil maken.

Dus: ‘Ik pas die rok niet’ in plaats van ‘Die rok past mij niet’.

Zomaar een kleine taalirritatie, niets wereldschokkends en al helemáál niets om je ervan te weerhouden met volle teugen van de nazomerzon te genieten. Op de tweede Rokjesdag van 2011.

Ik ben eens gaan letten op het gebruik van lidwoorden voorafgaand aan de naam van een winkel(keten) of bedrijfsnaam.

Zo zegt bijna iedereen: “Ik ga even naar de HEMA”; je haalt het niet in je hoofd om hier het lidwoord weg te laten. Bij bedrijfsnamen die rechtstreeks zijn afgeleid van een eigennaam, ligt dat wat genuanceerder: je hoort net zo goed “Ik ga even naar Albert Heijn” als “even naar de Albert Heijn”. (Populaire gasten zeggen trouwens gewoon: “Ben even naar Appie”, maar dat terzijde.)

Probeer het zelf maar eens met willekeurig Gamma, Bijenkorf, Bart Smit of V&D. Daarbij lijkt het niet veel uit te maken of de bedrijfsnaam een afkorting is (V&D, C&A, H&M).

In het Engels, Duits noch het Spaans is het gebruik van het lidwoord vóór een winkel(keten) of bedrijfsnaam gebruikelijk; volgens mij gebeurt dit alleen in het Nederlands. Het fenomeen lijkt zelfs regiogebonden, familiegebonden en/of persoonsgebonden.

Uiteraard heb ik proberen uit te zoeken of er sprake is van regels of vaste patronen. Bij het Genootschap Onze Taal komt men, net als ik, niet veel verder dan het signaleren van het fenomeen: zie http://www.onzetaal.nl/advies/hema.php en http://www.onzetaal.nl/advies/hetmuseum.php

Daarom een vrijmoedige oproep: iemand enig idee?

Neem nu ‘Andrélon Perfecte krul shampoo’. Ik gebruik dat spul regelmatig en stoor me keer op keer aan de informatie voor op de fles:

‘voor pluizend, krullend haar’.

Nu ben ik ook de beroerdste niet en snap ik best wat Andrélon bedoelt: de shampoo is speciaal voor mensen met krullend haar, die geen pluis willen. Maar dat staat er dus niet.

‘Dit is mijn taal’ is een ode aan de taal, geschreven door één beroepsdichter en 198 lezers van Taalpost, de elektronische nieuwsbrief over taal. Ingmar Heytze schreef de eerste vijf regels, die vervolgens op allerlei manieren als inspiratie werden gebruikt door de andere dichters. Uiteindelijk kwamen er inzendingen binnen van meer dan 250 dichters. Taalpost-redacteurs Erik Dams en Marc van Oostendorp maakten een selectie en een ordening van de inzendingen. Een heel enkele keer werd er ingegrepen: als een inzending langer was dan vijf regels werd er onbarmhartig in geknipt, terwijl bij een enkele te korte inzending een regel bijvoorbeeld in tweeën werd geknipt. Verder heeft de redactie niets veranderd aan spelling, interpunctie, grammatica of woordkeus omdat dit alles tot de dichterlijke vrijheid gerekend werd. De winnaars van de wedstrijd worden bekend gemaakt in Taalpost 2011. De redactie van Taalpost heeft de inzendingen in ieder geval met veel plezier gelezen. ‘Dit is mijn taal’ is een heus collectief liefdesgedicht geworden waaruit duidelijk wordt hoeveel ieder voor zich van zijn of haar taal houdt, en hoezeer dat ons samenbindt.

Erik Dams en Marc van Oostendorp

Zie http://taalpost.onzetaal.nl/

“Vervang uw pc voor een laptop” klonk er rond de feestdagen op de radio, met postorderbedrijf Wehkamp als afzender. En dat is dus geen correct Nederlands. Het is een contaminatie*) van ‘vervangen door‘ en ‘verruilen voor‘.

Waar maak je je druk om? denkt de lezer nu wellicht. Als professioneel schrijver stoort het me dat niemand van de – ongetwijfeld dure – reclamejongens van Wehkamp deze taalfout heeft opgemerkt. ‘Gooi maar de ether in’ en hup, dure reclameseconden worden aangekocht. Jammer! En onnodig, als een goede tekstschrijver er naar had gekeken. Uiteraard stel ik mijzelf belangeloos beschikbaar.

*) Een contaminatie is een combinatie van twee taalvormen, die veelal overeenkomsten in betekenis en functie hebben. Door de combinatie ontstaat vermenging van de beide vormen tot één nieuwe taaluiting. Het begrip wordt voornamelijk gebruikt voor spreekwoorden, uitdrukkingen en collocaties die (nog) als taalfout worden aangemerkt.

(Bron: Wikipedia)

Misschien verklaart dat deels waarom het aanvankelijk telkens weer onwennig is om een acteur te interviewen. Het zijn vaak gedreven vakmensen die indrukwekkend en gepassioneerd over hun vak kunnen vertellen, in mooie woorden en nog fraaiere gebaren. Hoewel je blijft incalculeren dat het hun stiel is: fraaie zinnen mooi aan de man brengen, is er altijd een korte fase van geïmponeerd zijn, voordat het gesprek zich op gelijkwaardig niveau herneemt.

Vorige week interviewde ik Joep van der Geest van Toneelgroep Oostpool, een 29-jarige toneelspeler uit Gouda. Vele jaren jonger dan ik, vele jaren ervaring armer, maar met een vanzelfsprekende overtuiging die bijna jaloers maakt. Natuurlijk ook een gevolg van eindeloos filosoferen over een voorstelling, totdat alle ins en outs bekend zijn en een stuk geen geheimen meer heeft. Maar toch is er even die grenzeloze bewondering voor zijn zelfbewuste formuleringen, de manier waarop hij zich zelfverzekerd door de ruimte beweegt. Terwijl ik me tegelijkertijd realiseer dat ook hij, hoewel veel vaker geïnterviewd, zich vast tijdelijk ongemakkelijk voelt en misschien wel een rol speelt.

Gelukkig belandt het samenzijn meestal vrij snel in de tweede fase: het aan elkaar gewaagd zijn, vergeten dat er sprake is van zoiets als een interview, kortom: een echt gesprek voeren. Geen vraag/antwoord-spel, maar een ware dialoog, waarin beide partijen gelijkwaardig zijn en evenveel inbrengen. Zodra het interview een gesprek is geworden, ben ik in mijn element. Dan vallen bewondering en onzekerheid weg en doe ik waar ik goed in ben: geïnteresseerd luisteren, maar zeker ook interrumperen, kritische vragen stellen, mijn eigen mening geven. Op zulke momenten weet ik het heel zeker: ik wil echt niet het theater in. Ik doe al precies waar ik gelukkig van word.